سمپاشی زنجره مو
30
10625
شناخت، زيست شناسي و كنترل زنجره مو (انگور)

 

زنجره مو (يا به اصطلاح كشاورزان سيرسيرك يا جيرجيرك دشتي) از مهم ترين آفات درختان انگور در ايران است و خسارت آن در برخي باغات به 40- 50 درصد مي رسد.

 

انتشاردر جهان:ايران، افغانستان، پاكستان، تركيه، عراق، جنوب روسيه و ...

 

انتشار در ايران: كرمانشاه، كردستان، همدان، لرستان، خوزستان، آذربايجان غربي و شرقي،مركزي، قزوين، قم، تهران، اصفهان، سمنان، كرمان و ...

 

ميزبانها، مو (انگور)، درختان دانه دار و هسته دار(سيب، بادام، هلو، آلبالو، به، گلابي)، انار، گردو، سنجد، پسته و ... و درختان غير مثمر(نارون، زبان گنجشك، سپیدار، ازگیل ژاپنی، تبریزی، درخت ابريشم، نسترن و ...)

 

نحوه خسارت: 1- تغذيه طولاني مدت پوره ها يا نوزادان از شيره گياهي ريشه ها 2- تخمريزي حشرات ماده داخل سرشاخه هاي جوان و در نتيجه صدمه مكانيكي به پوست و چوب و خشكيدگي و حتي شكستن آنها از محل تخمريزي 3- تغذيه حشرات كامل از شيره قسمتهاي هوايي گياه كه خسارت آن ناچيز است.

 

علائم ظاهري آلودگي و خسارت آفت: 1- كاهش رشد و ارتفاع گياه 2- كاهش طول و تعداد شاخه ها و كاهش اندازه و زردي برگها 3-  ضعف عمومي گياه 4- وجود برآمدگيها و شكاف طولي زيگزاگي روي سرشاخه ها كه داخل آن تخم هاي حشره وجود دارد 5- خشكيدگي و شكسته شدن سر شاخه ها 6- رشد مجدد چند سرشاخه از يك محل 7- در انگور خوشه ها و حبه ها كوچك و ضعيف و كاهش شديد محصول 8- وجود سوراخهايي تا قطر يك سانتي متر در خاك پاي درخت. (آواز خواني و سر و صداي آفت در باغات از نشانه هاي ظهور، وجود آفت، فصل جفت گيري،آلودگي باغ به آفت و احتمالا خسارت آن است)

 

شكل شناسي آفت: طول حشرات كامل نر حدود 24-20 میلی متر و طول حشرات كامل ماده حدود28-22میلی متر است، رنگ بدن زنجره مو سبز روشن است. رنگ و اندازه پوره ها در سنين مختلف (پنج سن پورگي) بسيار متفاوت است. رنگ پوره ها از سن يك تا سن پنج از صورتي به سفيد، به كرم و نهايتاً سبز كم رنگ تغيير پيدا مي كند و اندازه آنها نيز در حدود 2 ميلي متر در سن يك به بيش از 30 ميلي متر در سن پنجم مي رسد اما رنگ چشمها در سنين مختلف تقريباً قرمز رنگ تا قهوه اي است.

 

زيست شناسي: بسته به منطقه از اواخر ارديبهشت تا اوايل تير به بعد پوره هاي سن آخر (سن پنجم) آفت به تدريج از خاك پاي درختان خارج شده و از درختان يا علفهاي هرز و سنگ و كلوخه ها بالا رفته و روي آنها چسپيده و حشره بالغ يا كامل از پوسته پورگي خارج مي شود و به اين ترتيب حشرات بالغ به تدريج در طبیعت ظاهر مي شوند و از اين زمان تا اواخر مهر ممكن است ما آنها را در باغات مشاهده كنيم. مدت زندگی حشرات کامل حداکثر دو هفته است وحشره ماده كمي بعد از ظهور جفت گيري نموده و از چند ده تخم تا چند صد عدد تخم در زیر پوست سرشاخه ها و شاخه های جوان قرار مي دهند(هر حشره ماده قادر است بين 900-600 عدد تخم داخل سر شاخه هاي نورسته مو در دو رديف قرار بدهد*). تخم ريزي داخل پوست گياه توسط تخم ريزهاي حشره انجام مي شود و اين كار باعث خسارت به سرشاخه ها و شاخه ها مي شود. حدوداً طي يك ماه تخم  ها باز شده و نوزادان يا پوره هاي آفت از آن خارج شده و روي خاك مي افتند و از محل شكافها و درزها و خلل و فرج خاك و خصوصاً از محل شكاف طوقه درخت در تماس با خاك وارد خاك شده و خود را به ريشه هاي جوان و نازك گياه مي رسانند و با خرطوم خود از شيره ريشه ها تا چند سال (تا 4 سال*) تغذيه مي كنند.(طول دوره تفريغ تخم حدودا يك ماه، طول دروه رشدي پوره سن يك، چهار ماه، پوره سن دو، دوازده ماه، پوره سن سه، دوازده ماه، پوره سن چهار، دوازده ماه پوره سن پنج، هشت ماه و عمر حشرات بالغ حداكثر دو هفته است *) و مدام در خاك اطراف ريشه ها جابجا شده و در خاك ايجاد حفره و لانه هاي جديد مي نمايند و خود را به ريشه هاي تازه رسانده و در نتيجه باعث ضعف و مرگ ريشه ها و در نهايت ضعف گياه مي گردند. عمق فعاليت پوره ها به عمق خاك و نحوه توسعه سيستم ريشه بستگي دارد و در خاكهاي كم عمق فعاليت پوره ها بيشتر است و در واقع هر عاملي كه باعث كاهش عمق نفوذ ريشه ها شود و از توسعه ريشه ها به عمق بيشتر جلوگيري نمايد باعث افزايش فعاليت، فشار و خسارت پوره ها روي سيستم ريشه گياه خواهد شد چرا كه هم پوره هاي سن يك زودتر به ريشه ها مي رسند و هم براي جابجايي در خاك و دسترسي به ريشه ها و هم بعداً براي خروج از خاك به زمان و انرژي كمتري نياز دارند. به علاوه فعاليت پوره ها در خاكهاي داراي سنگريزه كه حاوي رس و گچ و آهك بوده و لايه غير قابل نفوذي براي ريشه ها ايجاد مي شود تراكم و فعاليت آفت بيشتر است. فعاليت پوره ها روي ريشه هاي عمقي در خاكهاي عميق(عمق 90 تا 100 سانتي متر) كمتر است. البته برخي خصوصيات فيزيكي و شيميايي خاك مانند بافت خاك، نوع مواد مادري، جرم مخصوص ظاهري و .... بر فعاليت پوره هاي زنجره تاثير مي گذارد. تعداد زنجره ها در خاكهاي با بافت لوم سيلتي بيشتر از ساير خاكهاست اما فعاليت پوره ها در خاكهاي آبرفتي و داراي تراكم و ميزان رس بالا، كمتر است و فعاليت آفت در خاكهاي داراي مواد مادري آتشفشاني اسيدي ديده نمي شود. در كل پوره ها خاكهاي با زهكشي بالا، عمق متوسط و بافت لومي – سيلتي و مواد مادري لس و درياچه اي را بر ساير خاكها ترجيح مي دهند. معمولاً در خاك اطراف ريشه پوره هاي با سنين مختلف پورگي ديده مي شود و هر ساله پوره هاي سن آخر از خاك خارج شده و بالغ مي شوند. زندگي يك نسل آفت حدود 4-7 و حتي تا 17 سال طول مي كشد كه بيشتر آن به شكل مرحله پورگي و داخل خاك روي ريشه هاي گياهان ميزبان سپري مي شود.

 

 

روشهاي كنترل و مدیریت آفت:

 

کاربرد یک روش کنترلی خاص به تنهایی نتیجه کافی و قطعی در کنترل آفت ایجاد نخواهد نمود و لازم است با بکارگیری تمامی روشهای موثر غیرشیمیایی و شیمیایی و زمان بندی اعمال هر روش اولاً از اضافه شدن جمعیت آفت (پوره ها) در باغ جلوگیری کرد و ثانیاً جمعیت پوره ها را روی ریشه ها حذف کرد و یا به شدت کاهش داد.

 

روشهای مدیریت آفت می تواند روی مراحل و موارد زیر متمرکز شود: 1- حذف یا کاهش معنی دار حشرات کامل 2- جلوگیری از جفت گیری و یا تخم ریزی حشرات بالغ 3- جلوگیری از ورود پوره های جوان به داخل خاک و روی ریشه ها 4- حذف و یا کاهش جمعیت پوره های روی ریشه ها 5- جلوگیری از خروج پوره های سن آخر و جلوگیری از تبدیل آنها به حشره بالغ

 

روشهای غیر شیمیایی: 1- استفاده از ارقام و پایه های مقاوم و متحمل به آفت چرا که حساسیت ارقام مختلف به آفت متفاوت است 2- كاشت در خاكهاي سبك و عميق واصلاح خصوصيات فيزيكي و شيميايي خاك قبل از كاشت با هدف توسعه هر چه بیشتر عمق، اندازه و حجم سیستم ریشه 3- کاشت عمیق تر نهال یا قلمه های ریشه دار شده و جلوگیری از ایجاد ریشه های نابجا در نزدیک خاک با هدف کاهش در دسترس بودن ریشه ها برای پوره های جوان 4- تربیت به روشهای پاچراغی یا داربستی با هدف کاهش رطوبت سطح خاک و ایجاد مشکل در ورود پوره ها به داخل خاک و یا خروج از آن و آسان تر شدن ردیابی و پایش و هرس سرشاخه هاي تخمگذاری شده 5- خشک نگه داشتن خاک سطحی در تابستان و جلوگیری از آبیاری اضافی و جلوگیری از رها شدن آب در سطح باغ با هدف جلوگیری از ورود پوره های جوان به خاک و خروج پوره های سن آخر از خاک و کاهش توان جابجایی پوره ها در خاک (این مسئله نباید روی آبیاری متعادل و مورد نیاز گیاه تاثیر منفی بگذارد و لذا کاهش میزان آب آبیاری و افزایش دفعات آن بهتر است) 6- ردیابی و هرس دقیق و کامل سرشاخه های تخمگذاری شده و سوزاندن آنها در فصل تابستان با هدف جلوگیری از افزایش جمعیت آفت در خاک 7– کنترل آگاهانه و هدفمند علفهای هرز نیز مهم است چرا که وجود ریشه های علف هرز خصوصا ریشه های افشان گیاهان گرامینه در لایه سطحی خاک در ورود و خروج پوره از خاک یا به داخل خاک ایجاد اختلال می نماید البته علفهای هرز می توانند کف بر شوند به علاوه وجود پوشش گیاهی در کف باغ شرایط را برای افزایش فعالیت دشمنان زنجره فراهم می نماید 8- بيل زدن و شخم پاي درختان در تابستان قبل از خروج پوره هاي سن پنج از خاك با هدف تخریب دالانها و کانالهای پوره های آماده خروج از خاک و از طرفی بیرون کشیدن پوره های در حال بلوغ و حذف آنها9 - دادن کودهای حیوانی پوسیده به پای درختان و مخلوط کردن آنها با خاک با هدف پوک شدن و سبک شدن خاک سطحی و افزایش جذب آب در فصل پاییز و زمستان و صدمه به پوره ها (خفگی و سرمازدگی پوره ها) و از طرفی افزایش فعالیت دشمنان طبیعی زنجره در خاک 10- تقویت درختان با ایجاد چالکود یا نوارکود (چالکود نواری) عمقی در فاصله مناسب از طوقه 11- بيل زدن و شخم پاي درختان در پاییز و زمستان با هدف نفوذ آب به خاک و صدمه به پوره ها 12-غرقاب يا يخ آب زمستانه با هدف کاهش جمعیت پوره های نزدیک سطح خاک(خفگی و سرمازدگی پوره ها) 13- محلول پاشی کودهای کامل (میکرو و ماکرو مخصوص محلول پاشی) روی گیاه در بهار بعد از بلوغ برگها

 

(پاشیدن خاک دیاتومه یا پودر کائولن روی سرشاخه ها و شاخه ها و یا پخش سیگنالهای صوتی 1-6 کیلوهرتز (ضبط و پخش صدای خود حشره و یا تولید و پخش صداهای مصنوعی) برای جلوگیری یا اختلال در تخمگذاری زنجره ها) اما لازم است کارایی این مواد یا روشها در ترکیب با مواد یا روشهای دیگر بررسی شود.)

روش های شیمیایی: کاربرد سم چه به صورت محلول پاشی بر علیه حشرات کامل و چه کاربرد سم روی خاک (محلولپاشی سطح خاک) و یا درون خاک به روشهای درنچ -Drench- (محلول پاشی محلول سمی اطراف بوته ی گیاه) و کیمی گیشن -Chemigation- (کاربرد سم همراه آب آبیاری –این روش در سیستم آبیاری قطره ای مجهز به سیستم تزریق کود و سم یا ونتوری بسیار ساده و موثر است-) بدون تلفیق و ادغام با روشهای غیرشیمیایی توصیه نمی شود چون به تنهایی اصلاً نتیجه قطعی ایجاد نمی کند. مبارزه شیمیایی اختصاصی با حشرات کامل توصیه نمی شود به علت تحرک و جابجایی زیاد حشرات کامل و عدم تاثیر قطعی روشهای شیمیایی روی جمعیت حشرات کامل و از طرفی حشرات کامل تحت تاثیر سموم به کار برده شده بر علیه سایر سایر آفات از جمله کرم خوشه خوار انگور قرار می گیرند اما در صورتی که جمعیت حشرات بالغ آفت در حد طغیانی باشد ممکن است سمپاشی بر علیه آنها لازم شود ولی زمان مبارزه باید قبل از تخمریزی حشرات ماده در داخل پوست سرشاخه ها و شاخه ها انجام شود.

بهترین موقع مبارزه شیمیایی در ماههای تیر و مرداد و شهریور است که فعالیت پوره های سنین بالاتر در لایه سطحی خاک بیشترمی باشد و به علاوه در این موقع تعداد زیادی از پوره های سن پنجم در حال کامل شدن و خروج از خاک هستند.

 

سموم مناسب بر علیه پوره ها: سموم زیادی با این هدف قبلاً استفاده شده و در حال حاضر هم استفاده می شود. شاید می توان گفت اولین خصوصیتی که در سم مورد استفاده جستجو می شود پایداری و دوام آن در خاک و سمیت بیشتر آن برای آفت است که بسیاری از سموم با این خصیصه الان از چرخه تولید و مصرف حذف شده اند (به علت سمیت بسیار بالا برای انسان و حیوانات و پایداری طولانی مدت در طبیعت و یا خاصیت تجمع در بدن جانوران). اما سموم زیر از جمله سموم مناسب هستند: 1- مالاتیون و دیازینون و دورسبان (امولسیون)به صورت محلول پاشی روی خاک و یا درنچ و یا کیمی گیشن به مقدار 10 – 20 سی سی برای هر درخت و یا محلول یک در هزار و به مقدار 20لیتر با ازاء هر درخت برای کاربرد به روش درنچ  (شاید بسته به منطقه، نوع و عمق و دمای خاک و تراکم آفت لازم است دزهای سموم را آزمایش کرد و تغییر داد) 2- گرانول (5 یا 10 درصد) دیازینون و دورسبان به مقدار 20کیلوگرم (از گرانول ده درصد) در هر هکتار باغ به صورت مخلوط کردن با خاک و آبیاری (کنار زدن خاک سطحی تا عمق 10 تا 30 سانتی متری علاوه بر کمک به حذف فیزیکی و مکانیکی پوره ها با بالا بردن تاثیر سم بر پوره های موجود در لایه های عمقی تر خاک کمک می کند – این کار برای تک درختها و در باغات با سطح کم، روش مکمل موثری است-) 3- سم کونفیدور یا ایمیداکلوپراید( که نتیجه کاربرد آن در تحقیقات به عمل آمده قابل قبول بوده) به میزان 20 سی سی با 10 – 40 لیتر آب برای هر درخت البته همراه با کنار زدن خاک پای درخت (تحقیقات روی سموم موثر یا ترکیبهای خاصی از دو یا چند سم به همراه زمان و مقدار آنها و نحوه استفاده از آنها لازم است.)